LỄ ĐỒNG HƯƠNG THỨC HÓA
LM. Đinh Trung Hòa
Kính thưa cha chủ tế, quý cha đồng tế,
Kính thưa quý ông bà anh chị em đồng hương.
Mùa hè năm 2006, tôi có dịp về thăm đất tổ Thức Hóa. Những địa danh tôi nghe cha mẹ nói từ hồi nhỏ nay bỗng hiển hiện trước mắt: Nam Định, Hải Hậu, Quần Phương, Thức Hóa, Xuân Thủy, Chợ Cồn, và Xuân Hóa. Đi từ Hà Nội ra, tôi ngỡ ngàng khi xe tiến vào địa phận Bùi Chu. Xe chạy trên đường đê trải nhựa chắc chắn, đi sâu vào khu đồng bằng sông Hồng về phía Hải Hậu. Những cánh đồng thẳng cánh cò bay, trải dài đến tít tắp chân trời. Đang miên man chiêm ngắm vẻ đẹp của đồng lúa miền Bắc, lòng tôi bỗng nôn nao khi nhận ra những ngọn tháp của nhà thờ Công Giáo uy nghi tọa lạc trên khắp vùng đồng bằng sông nước. Xe chạy cả trăm cây số đường đê, đến đâu cũng thấy đồng lúa và nhà thờ Công Giáo. Có nơi, khi rảo mắt nhìn khắp bốn phương, tôi đếm được đến 15-16 ngọn tháp nhà thờ hiện lên uy nghi trên nền trời, như chứng từ thầm lặng của đức tin Kitô Giáo. Tôi có cảm giác mình đang bước vào vựa lúa của miền Bắc Việt Nam. Chính tại đây, tôi cũng trở về với cái nôi của Giáo Hội Công Giáo Việt Nam.
Tôi đến giáo xứ Thức Hóa, và được cha Đinh Viết Hùng đón tiếp rất ân cần. Nhà thờ Thức Hóa rất bề thế và cổ kính. Hai hàng cột lớn bên trong nhà thờ có tượng kính nhớ các thánh. Gian cung thánh, bàn thờ được thiết kế theo lối cổ, sơn son thếp vàng. Chúng tôi gặp một nữ tu già dạy mấy em thiếu nhi trong nhà thờ. Trông dáng dấp, cách ăn mặc, mái tóc muối tiêu cắt ngắn của Dì làm tôi nhớ đến bà nội tôi. Sau khi thăm bãi biển Quất Lâm, xe chúng tôi tìm đến chợ Cồn, và đến giáo xứ Xuân Hóa. Tôi nhớ bố mẹ kể ngày xưa ông cố Đinh Hậu Ngọ cùng mấy anh em đưa con cháu từ Thức Hóa đến đây lập ấp. Ông cố Hậu Ngọ và các anh em rất chăm chỉ làm lụng, lại có lòng đạo đức, nên đã dành khu đất xây nhà hưu dưỡng cho các cha già trong địa phận. Sau đó, lại xây lên thánh đường Thức Hóa. Tôi bước vào ngôi thánh đường. Vừa lạ lẫm như khách du lịch xem di tích lạ. Vừa bồi hồi như được trở về đụng chạm vào chính căn tính của mình, trong phần di sản tinh thần và huyết thống quý giá này.
Đến năm 1954, số đông giáo dân tại đây di tản vào Nam, rồi sau 1975, bố mẹ, con cái lại di tản ra nước ngoài. Bản thân tôi, sinh tại Saigon, xứ Bùi Phát, sau này tôi mới hiểu là khu quy tụ người Công Giáo di cư từ các địa phận Bùi Chu và Phát Diệm. Tôi đi vượt biên năm 1984, rồi đến định cư tại Úc năm 1986. Tôi vào học y khoa, ra trường năm 1993, và đi làm ít năm trước khi vào dòng tu.
Khi tôi trở về quê cha đất tổ - và làm lễ tại nhà thờ Xuân Hóa, tôi cảm thấy một cái gì thật gần gũi với giáo dân tại đây: từ giọng nói, tiếng cười, đến ánh mắt, cử
chỉ… Rất ngạc nhiên là tôi sinh trong Nam, chưa bao giờ ra Bắc, nhưng giọng nói của tôi giống y như giọng nói người dân địa phương Thức Hóa. Có một cái gì đó của Thức Hóa ở trong xương tủy, trong máu thịt, trong căn tính của tôi, một người thuộc thế hệ thứ hai, sinh ra trong Nam, và học hành, sinh sống tại Hải Ngoại.
Buổi lễ đồng hương Thức Hóa hôm nay đối với chúng ta, và đối với riêng tôi, là dịp mừng di sản tinh thần và văn hóa, cũng như di sản huyết thống của mình trong tình nghĩa đồng hương. Đồng thời chúng ta tưởng nhớ, biết ơn tổ tiên như câu tục ngữ, ‘Uống nước nhớ nguồn’. Quan trọng hơn hết, chúng ta mừng kính và biết ơn về di sản đức tin – lòng trung thành với niềm tin Công Giáo mà chúng ta được thừa hưởng, đặc biệt tỏ hiện nơi hai mươi bảy vị tử đạo của quê hương Thức Hóa.
Nhìn lại di sản tinh thần, chúng ta không khỏi bàng hoàng về những biến động trong lịch sử của quê hương và bản thân chúng ta. Biết bao biến thiên đảo điên về chính trị, chủ thuyết và chính thể, đã ảnh hưởng sâu đậm đến đời sống, làm con dân Thức Hóa đi lưu lạc khắp nơi. Trước những biến động lớn lao như thế, chúng ta dễ phân vân về gốc rễ và căn tính của mình. Không phải chỉ cho chính mình, nhưng để truyền thụ cho con cháu những di sản tinh thần mà chúng ta đã thừa hưởng được từ tiền nhân.
Sách Minh Tâm Bảo Giám, là một loại sách gia huấn, có câu, “Chứa vàng đển lại cho con cháu, con cháu chưa ắt đã giữ được. Chứa sách để lại cho con cháu, con cháu chưa ắt đã đọc được. Cách để lại lâu dài cho con cháu không gì bằng chứa âm đức ở trong chỗ minh minh.” (Chương Kế Thiện). Trải qua biết bao vật đổi sao dời, chúng ta nhận ra điều ấy đúng và thấm thía biết bao! Tiền bạc, tài sản, chữ nghĩa, tư duy… đều qua đi, theo những biến động thăng trầm của thời cuộc. Mặt khác, khi suy nghĩ về phần di sản tiền nhân để lại, ta thấy có hai ý nghĩa sau đây:
Thứ nhất: chúng ta đang thừa hưởng thịnh đức của tiền nhân. Ông bà tổ tiên đã để lại những di sản vô giá, giúp chúng ta sống vững vàng trong niềm tin, trước những xáo động và khủng hoảng trong xã hội hiện tại: những trào lưu hưởng thụ vật chất, và chủ thuyết vô thần.
Thứ hai: chúng ta cần nhận biết và ý thức về căn tính và di sản tinh thần của mình để truyền thụ cho con cháu. Qua giao tiếp, suy tư và học hỏi, tôi nhận thấy có năm giá trị của đồng hương Thức Hóa chúng ta:
làm việc. Người dân di cư Thức Hóa luôn luôn nỗ lực làm việc không ngừng, và dạy con cháu siêng năng, không được lười biếng, bê tha, ỷ lại.
Sống với mọi người, thay vì sống cho riêng mình. Sống hiếu hòa với mọi người, thay vì ghen tỵ, bài bác, chống đối lẫn nhau.
Sống cho người khác. Hy sinh, quên mình vì mọi người. Coi người khác trọng hơn mình. Điều này rất gần với điều Chúa Giêsu dạy các môn đệ: “Ai muốn làm lớn thì phải làm người phục vụ; ai muốn làm đầu thì phải làm đầy tớ mọi người.” (Mc 10:43-44).
nặng tình nghĩa. Trung thành với tình nghĩa gia đình, làng xã, với xứ đạo. Không để tiền bạc lợi nhuận đảo điên tình nghĩa gia đình và cộng đoàn.
Tin. Sống với niềm tin, và luôn luôn đề cao niềm tin Công Giáo.
Trong ngày lễ đồng hương hôm nay, chúng ta cùng nhau ôn lại lịch sử của cộng đồng và của bản thân chúng ta. Chúng ta hợp lòng trong tâm tình tạ ơn Thiên Chúa về những di sản tinh thần quý giá do tiền nhân để lại, và xin Chúa giúp chúng ta sống trọn vẹn với những giá trị văn hóa tốt đẹp, để chính chúng ta sẽ để lại thịnh đức cho con cháu về lâu về dài. Amen.
Điểm này ở Hoa Kỳ, khá gần với sự siêng năng cần mẫn của giáo phái Tin Lành Calvinist. Tiếng Anh gọi điểm này là ‘a work ethic.’ Người ta chỉ chăm lo làm việc, ăn tiêu rất tiết kiệm, luôn luôn dành dụm để lo cho việc công ích. Nhà xã hội học Max Weber trong tác phẩm Protestant Ethics and the Spirit of Capitalism, rằng chính tinh thần làm việc (work ethic) của người Tin Lành là yếu tố lớn đã xây dựng nên những cơ cấu kinh tế và xã hội tư bản như Hoa Kỳ.
Tiếng Anh là ‘a community spirit’.
Tiếng Anh là ‘altruism.’
Tiếng Anh là ‘faithfulness’.
Tiếng Anh là ‘Christian faith.’ Hy vọng những từ tiếng Anh này giúp các phụ huynh giải thích cho con cháu mình đôi chút về di sản tinh thần này. Mong sao sau này có cháu nào làm nghiên cứu chuyên môn về những di sản của người Công Giáo Miền Bắc di cư nói chung, và của người Thức Hóa nói riêng. Đây là lãnh vực quan trọng về xã hội học và nhân văn, có ảnh hưởng đến kinh tế, và luân lý của một xã hội đa văn hóa như Hoa Kỳ và Úc.
Lm Đinh Trung Hòa SJ
*